محمّد سام انجاميده بود « 1 » . از سام‌نامهء سيفى نسخه‌يى در دست نيست مگر آنچه ناظم كتاب در تاريخ‌نامهء هرات آورده است « 2 » . سام‌نامهء ديگرى داريم از كمال الدين ابو العطاء خواجوى كرمانى . اين منظومه خلاف سامنامهء سيفى متضمّن داستانيست حماسى و عشقى كه بازمانده‌ييست از سرگذشت « سام نريمان » پهلوان داستانى سيستان و دلاوريها و ماجراجوييها و عشقبازيهاى او در خاور زمين ؛ و اگرچه قهرمان اين داستان از پهلوانان بزرگ و نام‌آور در حماسهء ملّى ماست ، ليكن اثرى از دخالتهاى او در جنگهاى ملّى ايرانيان در سامنامهء خواجو ملاحظه نمىشود و ازينروى سامنامه را كه منظومهء مفصّلى ببحر متقاربست بيشتر بايد عشقى قهرمانى دانست يعنى منظومهء عاشقانه‌يى كه مدار كارها در آن بر شجاعتهاى قهرمان داستان نهاده شده است ؛ و مسلّما اساس كار خواجو در نظم اين داستان يكى از رواياتى بوده است كه معمولا داستانگزاران متأخّر ايرانى با استفاده از روايات قديم و درآميختن آنها با تخيّلات جديد بوجود مىآورده و ازين راه داستانهاى پهلوانى را بداستانهاى عشقى نزديك مىكرده‌اند تا دلپذيرتر افتد ، چنان كه در داستان سمك عيّار و در داستان دارابنامهء مولانا محمّد بيغمى و امثال آنها مىبينيم . بهرحال چون موضوع سام‌نامهء خواجو شرح جنگاوريهاى يكى از پهلوانان ايرانست و علاوه بر اين شيوهء حماسه‌سرايان در آن تأثير كرده و بدان شكل و هيأت يك منظومهء حماسى داده است ، ما آن را پيش ازين در شمار آثار موجود از حماسهء ملّى ايران مذكور داشته‌ايم « 3 » . دربارهء انتساب اين منظومه بخواجو بعض محقّقان ترديد كرده‌اند ولى از قرائن و امارات و نيز ذكر نام شاعر در آن تعلّق آن بخواجو مسلّم مىشود . ازين منظومه نسخ خطّى در دستست و يك بار نيز طبع شده .

--> ( 1 ) - حبيب السير چاپ تهران ، ج 3 ، 1333 شمسى ص 373 - 376 ( 2 ) - رجوع شود بمقدمهء تاريخ‌نامهء سيفى چاپ كلكته بسال 1362 هجرى قمرى ؛ و بحماسه‌سرايى در ايران ص 359 ( 3 ) - حماسه‌سرايى در ايران ص 335 - 340